Cổ Nhơn là trò chơi dân gian truyền thống diễn ra trong dịp Tết âm lịch của người dân huyện Hoài Nhơn, Bình Định, bắt đầu từ sáng 30 Tết (hoặc 29 Tết nếu tháng thiếu) và kéo dài đến chiều mùng 5 Tết.

Hiện nay, chưa có tài liệu chính thống nào ghi rõ nguồn gốc xuất xứ của Cổ Nhơn, chỉ biết trò chơi đã tồn tại từ rất lâu đời, được nhiều thế hệ truyền lại. Ngày nay, Cổ Nhơn đã trở thành “món ăn” tinh thần không thể thiếu trong dịp Tết cổ truyền, hấp dẫn và đặc sắc đối với người dân Hoài Nhơn.

Háo hức chờ đợi Cổ Nhơn

Từ khoảng 25 Tết trở đi, người dân Hoài Nhơn không chỉ dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa mà còn háo hức chờ đợi Cổ Nhơn. Thanh niên đi lập nghiệp xa nhà trở về đều háo hức tham gia trò chơi, vừa giao lưu với hàng xóm vừa trải nghiệm niềm vui dịp đầu năm.

Người chơi không phân biệt tuổi tác, tầng lớp hay trình độ học vấn, từ các cậu bé hào hứng lý giải suy đoán đến cụ ông đeo kính cân nhắc lựa chọn, tất cả đều hòa nhập vào không khí sôi nổi và tao nhã.

Theo nhà nghiên cứu Lộc Xuyên Đặng Quý Địch, trò chơi thu hút:

• Doanh nhân: thử vận may đầu năm mới
• Trí thức: thử khả năng luận giải, suy đoán
• Trẻ em: tìm niềm vui và sự đông vui đầu xuân

Ngay cả khi đến thăm nhà, đi chơi hay họp lớp, mọi người vẫn bàn luận và hỏi nhau về Cổ Nhơn, tạo nên không khí rạo rực dịp Tết.

Nguồn gốc và giai đoạn phát triển Cổ Nhơn

Theo nhà nghiên cứu Đặng Quý Địch, Cổ Nhơn xuất hiện từ thời nhà Nguyễn, du nhập từ bên ngoài và phát triển tại Hoài Nhơn thành trò chơi tao nhã, phổ biến trong dịp Tết.

Trò chơi có Hội xổ Cổ Nhơn, chịu trách nhiệm ra đề, thu tịch và chung tiền cho người đoán trúng. Tỷ lệ chiến thắng 1 đồng nhận 25 đồng, trải qua nhiều đời hội chủ, đặc biệt 10 năm gần đây lan tỏa rộng rãi khắp thôn quê Hoài Nhơn.

Luật chơi và cách tham gia Cổ Nhơn

• Tịch của trò chơi: 36 con vật, chia thành 9 nhóm như Tứ trạng nguyên, Ngũ hổ tướng, Thất sinh lý…
• Cách chơi: Hội chủ chọn 1 con trong 36 con, đặt vào hộp gỗ có khóa, treo trên cây nêu cao 5m trước sân UBND phường, có dân quân trực canh gác.
• Công bố đáp án: 6h sáng và 14h chiều mở hộp, công bố đáp án vào 12h trưa và 18h tối.
• Câu thơ lục bát (câu thai): Người chơi luận ý nghĩa để chọn con vật. Nội dung thường về danh lam thắng cảnh, lịch sử, văn học, đời sống.

Người chơi không nhất thiết chọn đúng mới vui, chính sự tao nhã, phấn khởi và tiếc nuối đã tạo nên sức hút riêng của Cổ Nhơn.

Ý nghĩa văn hóa và sự hấp dẫn của Cổ Nhơn

Cổ Nhơn không chỉ là trò chơi đoán con vật, mà còn gắn kết cộng đồng, lan tỏa văn hóa Tết cổ truyền. Đây là hoạt động giúp mọi người gần nhau hơn, cùng tranh luận, cùng vui chơi và trải nghiệm không khí Tết truyền thống.

Không chỉ du khách, mà ngay cả người dân địa phương cũng háo hức khám phá, trải nghiệm Cổ Nhơn, tạo nên một nét văn hóa đặc sắc và độc đáo của Hoài Nhơn.