Rời xa sự náo nhiệt của những cung đường quốc lộ, ngược về phía Bắc của thị xã Hoài Nhơn, du khách sẽ bắt gặp một vùng đất Hoài Sơn thanh bình với những dãy núi trập trùng và cánh đồng xanh ngát. Giữa không gian tĩnh lặng ấy, chùa Thắng Quang (hay còn gọi là chùa Cây Xay) hiện ra như một đóa sen ngàn năm tuổi, tỏa ngát hương thơm của lòng từ bi và trí tuệ. Đây không chỉ là một di tích lịch sử cấp tỉnh mà còn là "địa chỉ tâm linh" hội tụ linh khí, nơi bất kỳ ai bước chân đến cũng cảm nhận được sự an yên lạ kỳ.

1. Lịch sử hình thành và tên gọi dân gian "Chùa Cây Xay"

Chùa Thắng Quang Hoài Nhơn là một trong những ngôi cổ tự có lịch sử lâu đời bậc nhất tại Bình Định. Theo các thư tịch cổ và lời kể của các bậc cao tăng, ngôi chùa được khởi dựng từ thời vua Lê Hiển Tông (Thế kỷ XVIII). Trải qua hơn 300 năm với bao biến cố của thời gian và chiến tranh, chùa vẫn đứng vững như một chứng nhân lịch sử.

Nguồn gốc tên gọi "Chùa Cây Xay"

Người dân địa phương thường gọi chùa Thắng Quang bằng cái tên thân thương: Chùa Cây Xay.

• Sự tích: Tên gọi này bắt nguồn từ việc trước đây, quanh khuôn viên chùa có rất nhiều cây xay cổ thụ tỏa bóng mát quanh năm. Trong tâm thức của người dân, cây xay không chỉ là loài cây đại ngàn mà còn là biểu tượng của sự trường tồn, che chở cho ngôi chùa vượt qua những năm tháng đạn bom khốc liệt.

Vai trò lịch sử

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, chùa Cây Xay Bình Định không chỉ là nơi tu hành của các bậc chân tu mà còn là nơi che giấu cán bộ cách mạng, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc. Ngôi chùa là sự hòa quyện tuyệt vời giữa Đạo pháp và Dân tộc.

2. Kiến trúc cổ kính và Không gian thiền môn thanh tịnh

Bước vào cổng chùa, cảm giác đầu tiên của du khách chính là sự tĩnh lặng tuyệt đối. Kiến trúc của chùa Thắng Quang mang đậm dấu ấn phong cách truyền thống của các ngôi chùa miền Trung thế kỷ trước, vừa uy nghiêm, vừa gần gũi.

Cổng Tam Quan và Sân chùa

Cổng Tam Quan của chùa được xây dựng kiên cố với mái ngói lưu ly, chạm khắc rồng phượng tinh xảo. Qua khỏi cổng là khoảng sân rộng, nơi đặt những chậu cảnh bonsai được chăm sóc tỉ mỉ và tượng Bồ Tát Quán Thế Âm lộ thiên uy nghiêm hướng mắt nhìn về phía dân làng.

Chánh Điện và các hạng mục kiến trúc

Chánh Điện là linh hồn của chùa Thắng Quang. Bên trong chánh điện, không gian rực rỡ nhưng trầm mặc với những cột gỗ lớn, các bao lăm, hoành phi, câu đối được sơn son thếp vàng công phu.

• Nghệ thuật chạm trổ: Các nghệ nhân xưa đã thổi hồn vào từng đường nét chạm trổ hình rồng, mây, hoa lá trên các đầu kèo, tạo nên một không gian nghệ thuật Phật giáo đầy ấn tượng.
• Hệ thống tượng thờ: Chùa lưu giữ nhiều pho tượng cổ có giá trị nghệ thuật cao, đặc biệt là bộ tượng Tam Thế Phật tọa trên tòa sen với gương mặt hằng hà sa số đức độ.

Không gian vườn chùa

Một điểm nhấn không thể bỏ qua tại ngôi cổ tự ở Bình Định này chính là không gian xanh mát. Những gốc cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi xòe tán rộng che phủ toàn bộ khuôn viên, tạo nên một "ốc đảo" xanh rờn giữa nắng gió miền Trung. Từ đây, nếu lắng lòng mình lại, bạn có thể nghe thấy tiếng gió luồn qua khe lá hòa quyện với tiếng chuông chùa thanh thoát.

3. Những báu vật và giá trị tâm linh huyền bí

Không chỉ có kiến trúc đẹp, chùa Thắng Quang còn là nơi lưu giữ những báu vật mang giá trị văn hóa - lịch sử vô giá.

• Đại Hồng Chung: Tiếng chuông chùa Thắng Quang vang xa khắp vùng Hoài Sơn, được đúc bằng đồng nguyên chất với những hoa văn cổ kiến trúc thời Nguyễn. Người dân tin rằng, mỗi khi tiếng chuông vang lên, mọi khổ đau và phiền não của chúng sinh đều được hóa giải.
• Văn bia và Sắc phong: Chùa hiện còn lưu giữ một số văn bia cổ ghi danh những bậc công đức và các sắc phong từ triều đại phong kiến, khẳng định vị thế của ngôi chùa trong hệ thống Phật giáo Việt Nam.
• Sự linh thiêng trong tâm thức: Đối với người dân Hoài Nhơn, chùa Thắng Quang là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh mãnh liệt. Hằng năm, người dân thường đến đây để cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và cầu bình an cho gia quyến.

4. Kinh nghiệm tham quan và chiêm bái chùa Thắng Quang

Nếu bạn đang lên kế hoạch cho một chuyến du lịch tâm linh Hoài Nhơn, hãy bỏ túi những thông tin hữu ích dưới đây:

• Vị trí địa lý: Chùa tọa lạc tại xã Hoài Sơn, thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Đường đi đến chùa khá thuận tiện, xe ô tô có thể vào tận nơi.
• Thời điểm ghé thăm: * Ngày Rằm và Mồng Một: Để hòa mình vào không khí cúng bái trang nghiêm của người dân địa phương.
• Lễ Vu Lan (Tháng 7 Âm lịch): Thời điểm diễn ra nhiều nghi thức Phật giáo ý nghĩa về lòng hiếu thảo.
• Tết Nguyên Đán: Khi chùa được trang hoàng lộng lẫy bằng các loài hoa, mang lại không khí Xuân ấm áp, an lạc.
• Lưu ý khi chiêm bái: * Ăn mặc kín đáo, lịch sự (quần dài, áo có tay).
• Đi nhẹ, nói khẽ để giữ gìn sự yên tĩnh nơi cửa Phật.
• Bạn có thể xin phép các sư thầy để được vãn cảnh vườn và tìm hiểu thêm về lịch sử ngôi chùa.

Kết luận

Trải qua thăng trầm của hơn ba thế kỷ, chùa Thắng Quang Hoài Nhơn vẫn đứng đó, lặng lẽ tỏa bóng mát cho tâm hồn những người con xứ Nẫu và du khách thập phương. Giữa cuộc sống hối hả, việc tìm về với chùa Cây Xay, lắng nghe tiếng chuông ngân và hít thở bầu không khí thanh sạch nơi cổ tự là cách tốt nhất để gột rửa tâm hồn, tìm lại sự tự tại trong chính bản thân mình.

Nếu có dịp về với Bình Định, đừng quên ghé thăm ngôi cổ tự linh thiêng này để cảm nhận trọn vẹn nét đẹp tâm linh và văn hóa của vùng đất "địa linh nhân kiệt".